Oyun Terapisi

Altı yaşındaki bir çocuğa "Okulda seni ne üzüyor?" diye sorun; büyük ihtimalle omuz silker ya da "Bilmiyorum" der. Aynı çocuğa bir sepet oyuncak hayvan verin; birkaç dakika içinde küçük tavşanı sürünün dışında bırakan, ona kimsenin oyun oynamadığı bir sahne kurabilir. Çocuklar için oyun, yetişkinler için konuşmak neyse odur. Oyun terapisi bu doğal dili kullanır: Çocuk, eğitimli bir terapistin eşliğinde oynarken içinde taşıdığı korkuyu, öfkeyi ya da kafa karışıklığını dışarı çıkarır ve onlarla baş etmenin yeni yollarını yine oyunun içinde dener.

Hangi işaretlerde başvurulur?

Her inatlaşma ya da her kötü gün terapi gerektirmez. Ancak bazı durumlar haftalarca sürüyor ve çocuğun gündelik hayatını zorluyorsa bir değerlendirme yararlı olur:

• Ani ve sık öfke nöbetleri, eşyalara ya da kardeşe zarar verme
• Anne ya da babadan ayrılamamak, kreş veya okul kapısında uzun süren ağlama
• Yaşına göre geride kalmış davranışlara dönüş: altını ıslatma, bebek gibi konuşma
• Gece korkuları, kâbuslar, yalnız uyuyamama
• Boşanma, taşınma, kardeş doğumu ya da bir kayıp sonrasında içine kapanma
• Arkadaş edinmekte ya da oyuna katılmakta zorlanma
• Açıklanamayan karın ve baş ağrıları
• Deprem, kaza ya da hastane deneyimi gibi korkutucu bir olaydan sonra aynı sahneyi tekrar tekrar oynamak

Oyun terapisi genellikle üç ile on iki yaş arasındaki çocuklarla yapılır.

Oyun odasında neler var?

Oyun odası rastgele doldurulmuş bir oyuncak dükkânı değildir; her malzemenin bir işlevi vardır. Bebekler ve küçük bir ev, çocuğun aile ilişkilerini canlandırmasına olanak tanır. Kuklalar, söylemesi zor olanı bir karakterin ağzından söylemeyi kolaylaştırır. Kum havuzu ve minyatür figürler, kelimelere dökülemeyen iç dünyayı küçük bir sahneye dönüştürür. Boyalar, oyun hamuru ve kil duyguların elle şekillenmesini sağlar. Doktor seti, oyuncak hayvanlar ve araçlar da korku ve kontrol temalarının oynanmasına yardım eder.

Serbest ve yönlendirici oyun

Bazı seanslarda çocuk neyle, nasıl oynayacağını tamamen kendisi seçer. Terapist oyunu yönetmez; çocuğun yaptıklarını ve hissettiklerini sözcüklere döker, sınırları korur ve çocuğun kendi çözümlerini bulmasına alan açar. "Dinozor çok kızgın, herkesi devirmek istiyor" gibi basit bir yansıtma bile çocuğun duygusunun görüldüğünü hissettirir.

Bazı seanslarda ise terapist belirli bir hedefe göre oyun önerir. Örneğin kaygılı bir çocukla "korkak ayının cesaret merdiveni" oynanabilir, öfkesini kontrol etmekte zorlanan bir çocukla "volkan patlamadan önce" oyunu kurulabilir. Çoğu süreçte iki yaklaşım birlikte kullanılır.

Ebeveynlerle çalışma

Çocuğun değişimi, evde gördüğü tepkilerle kalıcı hâle gelir. Bu yüzden oyun terapisinde anne ve babayla düzenli görüşmeler yapılır. İlk görüşmede çocuğun gelişim öyküsü, aile düzeni, okul ve sağlık bilgileri alınır. Süreç boyunca belli aralıklarla, oyunlarda görülen temalar mahremiyeti zedelemeden genel hatlarıyla paylaşılır ve evde neler yapılabileceği konuşulur. Bazı ailelerde ebeveynin de oyuna katıldığı seanslar planlanır; böylece anne ya da baba, çocuğun liderliğini takip etmeyi ve duygularına isim vermeyi odada deneyerek öğrenir.

Temsilî bir örnek

Beş yaşında bir erkek çocuk, kardeşi doğduktan sonra kreşte arkadaşlarına vurmaya, evde de sık sık bebek gibi konuşmaya başlıyor. İlk seanslarda oyuncak bebeklerin hepsini bir kutuya kapatıp "Bunlar gitsin" diyor. Terapist bu oyunu durdurmuyor; büyük kardeşin kıskançlığını ve kaybolma korkusunu sözcüklere döküyor. Ebeveyn görüşmelerinde, her gün yalnızca büyük çocuğa ayrılan on beş dakikalık bir oyun zamanı öneriliyor. Haftalar içinde oyunlarda bebek kutudan çıkıyor, hatta beslenmeye başlıyor; kreşten gelen şikâyetler de azalıyor.

Bu örnek temsilîdir; her çocuğun süreci kendine özgüdür.

Okulla iş birliği

Çocuğun zorlandığı alanlardan biri sınıfsa, ailenin izniyle öğretmen ya da okul rehber öğretmeniyle görüşülebilir. Öğretmenin gözlemleri, evde görünmeyen bir tabloyu ortaya çıkarabilir. Okulda tutarlı bir yaklaşım belirlenmesi, örneğin sabah vedalaşmasının kısa ve öngörülebilir tutulması, terapide yapılan çalışmanın etkisini artırır.

Seansın düzeni ve süre

Oyun terapisi seansları genellikle haftada bir yapılır ve kırk beş ile elli dakika sürer. Düzenli aynı gün ve aynı saat, çocuğa güven verir. Değişim bazı çocuklarda birkaç ayda belirginleşir; yaşanan zorluk ne kadar uzun ve karmaşıksa süreç de o kadar uzayabilir. Bitişe yaklaşıldığında çocukla birlikte vedalaşma hazırlığı yapılır, son seanslar önceden bilinir.

Oyun terapisinde neler beklenmemeli?

Terapist çocuğa ders vermez, onu eğlendiren bir animatör de değildir. İlk haftalarda evdeki davranışlarda geçici bir artış görülebilir; çocuk zor duygularla temas etmeye başladığında bu sık rastlanan bir durumdur. Değişimi değerlendirmek için birkaç haftalık bir süreye ihtiyaç vardır.

Sık sorulanlar