Aile Terapisi

Bir aileyi tavandan sarkan bir oyuncak dönenceye benzetebiliriz: Parçalardan birine dokunduğunuzda hepsi sallanır. Bir çocuğun okulda yaşadığı zorluk anne babanın arasındaki gerginliği artırabilir; ebeveynlerin çatışması da çocukların uykusuna, ders başarısına, kardeş ilişkilerine yansıyabilir. Aile terapisi, sorunu "sorunlu" görülen tek bir kişide aramak yerine aile üyelerinin birbirini nasıl etkilediğine bakar. Amaç suçlu bulmak değil, herkesin kendini daha anlaşılmış hissettiği yeni bir denge kurmaktır.

Ne zaman aile terapisi düşünülür?

• Evde tartışmaların sıklaşması ve konuşmaların hep kavgayla bitmesi
• Bir çocuğun davranış sorunlarının aile hayatının merkezine oturması
• Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda sürekli ters düşmesi
• Boşanma ve ayrılık sonrasında yeni düzene uyum güçlüğü
• Yeniden evlilik ve üvey aile ilişkileri
• Bir aile üyesinin ağır hastalığı ya da ani kaybı
• Taşınma, göç ya da iş kaybı gibi büyük değişimler
• Ergenlik döneminde iletişimin kopması
• Kuşaklar arası çatışmalar, büyükanne ve büyükbabalarla sınır sorunları

Kimler katılır?

Aile terapisinde kimlerin seansa geleceği, çalışılan konuya göre belirlenir. Bazen anne baba ve çocukların hepsi birlikte gelir, bazen yalnızca ebeveynler, bazen de anne ile ergen kızı gibi iki kişi. Süreç boyunca bu düzen değişebilir; örneğin bazı seanslar ailenin tamamıyla, bazıları yalnızca ebeveynlerle yapılır. Küçük kardeşler seansa katıldığında konuşmanın yanında çizim ve oyun gibi araçlar da kullanılır.

Seanslarda neler yapılır?

İlk görüşmelerde aile, kendi hikâyesini anlatır: Kimler var, nasıl bir araya geldiler, son zamanlarda neler değişti? Terapist herkesin bakış açısını dinler; ailedeki rolleri, ittifakları ve tekrar eden etkileşimleri gözlemler. Ardından aileye özgü hedefler konuşulur.

Sonraki seanslarda kullanılabilecek bazı yöntemler şunlardır:

• Aile ağacı çalışması: Üç kuşağı kapsayan bir şema üzerinden ailede tekrarlayan kalıpları görmek.
• Döngüyü haritalamak: "Babam bağırınca ben odama kapanıyorum, annem de araya giriyor" gibi akışları kâğıda dökmek.
• Rol değiştirme: Bir aile üyesinin bir anlığına diğerinin yerinden konuşması.
• Konuşma kuralları: Sözü kesmemek, suçlama yerine ihtiyaç dile getirmek gibi basit kuralları seansta denemek.
• Ev görevleri: Haftalık aile toplantısı ya da birlikte yapılacak küçük bir etkinlik gibi denemeler.

Ebeveyn danışmanlığı

Bazı ailelerde ihtiyaç, anne babanın kendi aralarında ortak bir dil kurmasıdır. Ebeveyn danışmanlığında çocuğun yaşına uygun beklentiler, tutarlı sınırlar, ödül ve sonuçların nasıl kullanılacağı, öfke anında ne yapılacağı gibi konular ele alınır. Ayrılmış ebeveynlerle de çalışılabilir: Amaç, evlilik bitmiş olsa bile çocuk için iş birliği yapan bir ebeveynlik ilişkisini sürdürebilmektir.

Temsilî bir örnek

Üç çocuklu bir ailede on üç yaşındaki ortanca çocuk, okuldan uyarı almaya ve evde sürekli kardeşleriyle kavga etmeye başlıyor. Aile terapiye "onu düzeltmek için" geliyor. Seanslarda babanın son bir yılda iş nedeniyle çok az evde olduğu, annenin tüm yükü tek başına taşıdığı ve ortanca çocuğun ilgi görmek için en kestirme yolu "sorun çıkarmakta" bulduğu fark ediliyor. Haftalık bir aile akşamı, babayla ortanca çocuğun birlikte yaptığı bir hafta sonu etkinliği ve annenin yükünün paylaşılması gibi değişiklikler deneniyor. Birkaç ay sonra okuldaki uyarılar kesiliyor, evde de kavgalar azalıyor.

Bu örnek temsilîdir; her ailenin süreci kendine özgüdür.

Boşanma sürecinde çocuklar

Boşanma, çocukların hayatındaki en büyük değişimlerden biridir. Çocuklar çoğu zaman suçu kendilerinde arar ya da anne babayı yeniden barıştırmayı umar. Terapide çocuğa yaşına uygun bir dille neler olduğu anlatılır, iki ebeveynin de onu sevmeye devam edeceği güvencesi pekiştirilir. Ebeveynlerin çocuğun önünde birbirini kötülememesi, çocuğu haberci olarak kullanmaması ve iki ev arasında öngörülebilir bir düzen kurulması, uyumu belirgin biçimde kolaylaştırır.

Kardeş ilişkileri

Kardeşler arasındaki rekabet, çoğu ailede zaman zaman yükselir. Ancak sürekli kavga, bir kardeşin diğerine sistematik olarak zarar vermesi ya da bir çocuğun kendini hep ikinci planda hissetmesi aile dengesini derinden etkiler. Seanslarda her çocuğun ailede nasıl bir yeri olduğu, anne babanın farkında olmadan kurduğu karşılaştırmalar ve kardeşlerin birbirine duyduğu kırgınlıklar ele alınır. Her çocuğa ayrı zaman ayırmak, kıyaslamayı bırakmak ve kavgaya hakem olmak yerine çözümü çocuklara bırakmayı öğretmek, sık kullanılan adımlardır.

Seans düzeni

Aile seansları genellikle iki haftada bir ya da haftada bir yapılır ve bireysel görüşmelere göre biraz daha uzun tutulabilir. Kalabalık bir aileyle çalışırken herkesin söz alabilmesi için seans yapısı önceden belirlenir. İlerleme birkaç seansta bir aileyle birlikte değerlendirilir. Evde bir şiddet ya da güvenlik sorunu varsa ortak seanslardan önce bu konu ele alınır ve aile üyelerinin güvenliği önceliklendirilir.

Sık sorulanlar