EMDR Terapisi

Kimi anılar geçmişte kalır, kimileri ise geçmişte kalmayı reddeder. Bir kaza, ani bir kayıp, aşağılandığınız bir an ya da çocuklukta yaşanan bir korku, yıllar sonra bile bir koku, bir ses ya da bir cümleyle bütün canlılığıyla geri gelebilir. EMDR terapisi, beynin bu tür anıları sağlıklı biçimde işlemesine yardımcı olan, travma alanında etkinliği araştırmalarla gösterilmiş bir yöntemdir. Kısaltma, İngilizcede gözlerin hareketiyle bir anının yükünü azaltıp onu yeniden yerine oturtmayı anlatan ifadeden gelir.

EMDR nasıl çalışır?

Çok zorlayıcı bir olay yaşandığında beyin bu deneyimi her zamanki gibi sindirip geçmişe yerleştiremeyebilir. Anı, o anki görüntü, ses, korku ve beden duyumlarıyla birlikte "işlenmemiş" olarak kalır. EMDR'de kişi bu anıyı kısa süre aklında tutarken iki yönlü bir uyarım uygulanır: gözlerle sağa sola hareket eden bir ışığı ya da parmağı izlemek, sırayla iki elin hafifçe uyarılması ya da kulaklıktan dönüşümlü sesler gibi. Bu uyarımların beynin işleme sistemini harekete geçirdiği düşünülür. Seanslar ilerledikçe anı aynı kalır, ama uyandırdığı rahatsızlık azalır ve kişinin kendisi hakkındaki olumsuz inançları değişmeye başlar.

Hangi durumlarda kullanılır?

• Trafik kazası, deprem, yangın gibi ani ve sarsıcı olaylar
• Fiziksel ya da duygusal şiddet, istismar ve ihmal deneyimleri
• Zor bir doğum ya da hastane deneyimi
• Bir yakının ani ölümü ve takılı kalan yas
• Okulda ya da iş yerinde yaşanan zorbalık
• Belirli bir olaydan sonra başlayan panik ve kaygı
• Uçuş, diş tedavisi, asansör gibi durumlara karşı yoğun korkular
• Performans ve sahne kaygısı
• "Yetersizim", "güvende değilim" gibi geçmiş deneyimlerden kalan inançlar

Bir EMDR seansı nasıl geçer?

EMDR'ye doğrudan anı çalışmasıyla başlanmaz. Önce hazırlık yapılır:

1. Tanışma ve öykü. Hangi anıların sizi bugün etkilediği ve hangilerinin önce çalışılacağı birlikte belirlenir.
2. Hazırlık. Yöntem anlatılır; zorlandığınızda kullanabileceğiniz sakinleşme ve "güvenli yer" çalışmaları öğretilir.
3. Hedef anının belirlenmesi. Anıya ait en rahatsız edici görüntü, onunla gelen olumsuz düşünce, yerine geçmesini istediğiniz olumlu düşünce ve bedende hissedilen duyum tanımlanır.
4. İşleme. Kısa uyarım setleri yapılır; her setten sonra aklınıza ne geldiği sorulur.
5. Güçlendirme. Rahatsızlık azaldığında olumlu düşüncenin yerleşmesi desteklenir.
6. Kapanış. Seans siz sakin bir hâldeyken bitirilir.

Seans boyunca tamamen uyanık ve bilinçlisiniz; istediğiniz an durabilirsiniz.

Temsilî bir örnek

Kırk yaşlarında bir kadın, iki yıl önce geçirdiği bir trafik kazasından sonra otoyolda araç kullanamıyor; yolcu koltuğunda bile kalbi hızla çarpmaya başlıyor. Hazırlık aşamasında sakinleşme becerileri çalışıldıktan sonra kazanın en canlı anı hedef olarak seçiliyor: frenin sesi ve "öleceğim" düşüncesi. Birkaç işleme seansından sonra o an hatırlandığında artık aynı korku dalgası gelmiyor; "hayatta kaldım, şimdi güvendeyim" düşüncesi daha gerçek hissettiriyor. Ardından kısa otoyol denemeleri planlanıyor.

Bu örnek temsilîdir; süreç kişiden kişiye değişir.

Hazırlık neden bu kadar önemli?

İşleme seanslarında zor duygular kısa süreliğine yoğunlaşabilir. Hazırlık aşamasında öğrenilen sakinleşme ve güvenli yer çalışmaları, bu duyguların taşınabilir kalmasını sağlar. Kişi kendini yeterince güvende hissetmeden işlemeye geçilmez; bu sabır, sürecin hem güvenli hem etkili olmasının anahtarıdır.

Kaç seans sürer?

Tek bir olaya bağlı rahatsızlıklarda birkaç işleme seansında belirgin rahatlama görülebilir. Çocukluk yıllarına uzanan ya da defalarca tekrarlanmış deneyimlerde ise hazırlık evresi uzar, toplam çalışma birkaç ayı bulabilir. Görüşmeleri çoğunlukla haftalık planlıyor, anı çalışılan günlerde seansı biraz daha uzun tutuyoruz.

Seanstan sonra

Anı çalışılan bir görüşmeden sonraki günlerde o olay aklınıza beklenmedik anlarda gelebilir, farklı rüyalar görebilir ya da kendinizi daha duygusal hissedebilirsiniz. Bu, beynin çalışmayı seans dışında da sürdürdüğünün işaretidir. Hazırlıkta öğrendiğiniz teknikler bu günlerde işinize yarar; dikkatinizi çeken değişiklikleri bir sonraki seansta paylaşmanız süreci yönlendirir.

Kimler için önce hazırlık gerekir?

Yoğun dissosiyatif belirtiler, aktif madde kullanımı, ciddi bir yaşam krizi ya da kendine zarar verme riski olan durumlarda işlemeye geçmeden önce dengeleme çalışmaları yapılır. Gebelik ve bazı nörolojik ya da göz rahatsızlıkları da ilk görüşmede konuşulur; yöntem gerekirse uyarlanır.

EMDR'den ne beklememeli?

EMDR anıyı silmez, olanı değiştirmez ya da bir seansta her şeyi çözmez. Yaşananlar hatırlanmaya devam eder; değişen, o anının bugün sizi ne kadar sarstığıdır. Ayrıca EMDR her sorunun tek çözümü değildir; ilişki sorunları, kişilik özellikleri ya da gündelik becerilerle ilgili zorluklarda başka yöntemlerle birlikte kullanılır. Gerçekçi bir beklentiyle başlamak, süreci daha verimli kılar.

EMDR eğitimi neden önemli?

EMDR'yi uygulayabilmek için psikoterapi eğitimine ek olarak yönteme özgü kademeli bir eğitimden geçmek ve bir süre deneyimli bir uzmanın gözetiminde çalışmak gerekir. Bu hazırlık, işleme sırasında ortaya çıkabilecek yoğun duyguların güvenle karşılanabilmesini sağlar.

Sık sorulanlar