Ergenlerle Psikoterapi

On beş yaşındaki bir genç kapısını kapattığında, anne babanın aklına ilk gelen soru şudur: Bu normal mi, yoksa bir şeyler mi oluyor? Ergenlikte odaya çekilmek, aileden çok arkadaşlarla vakit geçirmek, sık sık ruh hâli değiştirmek gelişimin bir parçasıdır. Ama bazen bu değişimlerin altında gencin taşımakta zorlandığı bir yük yatar. Ergenlerle psikoterapi, gencin kendisini yargılanmadan anlatabileceği, yetişkin dünyasının ne ona ders verdiği ne de onu küçümsediği bir alan sunar. Bu alanda genç, kim olduğunu, ne istediğini ve zorlandığı anlarda kendine nasıl destek olacağını keşfeder.

Gençler hangi konularla gelir?

• Sürekli mutsuzluk, isteksizlik, eskiden sevdiği şeylerden keyif alamama
• Yoğun kaygı, panik ve sosyal ortamlardan kaçınma
• Arkadaş grubundan dışlanma, siber zorbalık
• Beden algısıyla ilgili kaygılar ve yemek yeme düzeninde bozulma
• Kendine zarar verme davranışları
• Aileyle sık ve sert çatışmalar
• Ekran ve oyun kullanımının kontrolden çıkması
• Kimlik, gelecek ve aidiyet sorgulamaları
• Bir kayıp, ayrılık ya da yaşanmış zor bir deneyimin ardından toparlanamama

Normal ergenlik mi, endişe verici değişim mi?

Ruh hâlindeki dalgalanmalar ergenlikte olağandır; belirleyici olan sürekliliği ve şiddetidir. İki haftadan uzun süren bir çökkünlük, okul başarısında ani ve belirgin bir düşüş, uyku düzeninin tersine dönmesi, arkadaşlarla tamamen bağın kopması, yemeyi reddetme ya da kollarda açıklanamayan kesikler, profesyonel destek gerektiren işaretlerdir. Genç "ölsem daha iyi" gibi cümleler kuruyorsa bu her zaman ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır.

Gizlilik nasıl korunur?

Gençlerin terapide açılabilmesi için anlattıklarının anne babasına aktarılmayacağına güvenmesi gerekir. Bu yüzden ilk görüşmede kurallar herkesin önünde açıkça konuşulur: Seanslarda anlatılanlar gizlidir; ancak gencin ya da başka birinin hayatı ciddi bir tehlike altındaysa aileyle paylaşılması gereken bilgiler önce gençle konuşularak aktarılır. Anne babaya süreç hakkında genel bilgi verilir, ama konuşmaların ayrıntısı verilmez. Bu denge, hem gencin güvenini hem de ailenin içini rahatlatır.

İlk görüşme nasıl geçer?

Görüşmenin bir bölümü aileyle birlikte, bir bölümü gençle yalnız yapılır. Aile, gözlemlerini ve endişelerini anlatır. Gençle yapılan bölümde ise ona neden geldiğini düşündüğü, kendi gözünden neyin zor olduğu ve terapiden ne isteyebileceği sorulur. Ailesi getirdiği için isteksiz gelen gençlerin olması çok yaygındır. Terapist bu isteksizliği kabul eder ve gencin kendisi için anlamlı bir hedef bulmasına yardım eder; "annemle her akşam kavga etmemek" bile iyi bir başlangıç noktasıdır.

Kullanılan yöntemler

• Bilişsel davranışçı terapi: Kaygı ve depresyonda düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmek için kullanılır.
• Diyalektik davranış terapisi becerileri: Yoğun duyguları düzenlemek, kendine zarar verme dürtüsüyle baş etmek için.
• Kabul ve kararlılık yaklaşımı: Değerleri keşfetmek ve zor duygulara rağmen önemli olana yönelmek için.
• EMDR: Zorbalık ya da travmatik bir deneyimin ardından.
• Yürüyerek ya da çizerek konuşmak: Yüz yüze oturup konuşmakta zorlanan gençler için daha rahat bir zemin.

Temsilî bir örnek

On altı yaşında bir kız, okul değiştirdikten sonra hiç arkadaş edinemiyor; teneffüslerde tuvalette vakit geçiriyor, sabahları karın ağrısı yüzünden okula gitmek istemiyor. Terapide önce "herkes beni tuhaf buluyor" düşüncesi ve bunun yarattığı kaçınma döngüsü konuşuluyor. Ardından küçük adımlar planlanıyor: Bir derste yanındakine soru sormak, ilgi duyduğu bir okul kulübünün tanışma toplantısına katılmak. Birkaç ay sonra hâlâ kalabalıklardan çok hoşlanmıyor, ama iki yakın arkadaşı var ve sabahları okula gitmek eskisi kadar zor gelmiyor.

Bu örnek temsilîdir; her gencin süreci kendine özgüdür.

Ekran, uyku ve gündelik düzen

Gençlerin ruh hâli; uyku, beslenme ve hareket gibi temel düzenlerle sıkı sıkıya bağlantılıdır. Gece yarısını geçen telefon kullanımı, sabah uyanamama ve gün boyu yorgunluk, kaygı ve çökkünlüğü besleyen bir döngü oluşturabilir. Terapide yasaklar yerine gençle birlikte gerçekçi bir düzen kurulur: Telefonun yatak odası dışında şarj edilmesi, hafta içi sabit bir kalkış saati, haftada birkaç kez açık havada yürüyüş gibi. Gencin kendi önerdiği kurallar, dışarıdan konanlardan çok daha uzun ömürlü olur.

Ailenin rolü

Ergen terapisinde anne babayla belirli aralıklarla ayrı görüşmeler yapılır. Bu görüşmelerde evdeki iletişimi kolaylaştıracak yollar, sınır koymanın ve özerklik tanımanın dengesi, ekran kuralları gibi somut konular ele alınır. Gerektiğinde ailenin tamamının katıldığı oturumlar da planlanabilir. Anne babalar çoğu zaman "Ne yapsam yanlış" duygusuyla gelir; bu görüşmeler onların da yükünü hafifletir ve evde daha sakin bir iletişimin zeminini hazırlar.

Sık sorulanlar